สเต็มเซลล์ในสัตว์เลี้ยงคืออะไร? ทำไมถึงรักษาแมวและสุนัขได้
สเต็มเซลล์คืออะไร
สเต็มเซลล์ (Stem Cells) คือ เซลล์ต้นกำเนิด ที่มีความสามารถพิเศษในการเพิ่มจำนวนตัวเอง และพัฒนาไปเป็นเซลล์ชนิดต่าง ๆ ในร่างกาย ซึ่งสามารถแบ่งชนิดของสเต็มเซลล์ได้ 2ชนิด
- สเต็มเซลล์เม็ดเลือด หรือ Hematopoietic stem cells (HSCs) เป็นเซลล์ต้นกำเนิดของเซลล์เม็ดเลือด เช่น เม็ดเลือดแดง เม็ดเลือดขาว เกล็ดเลือด พบได้ในไขกระดูก เลือด
- สเต็มเซลล์ ชนิดมีเซนไคม์ หรือ Mesenchymal stem cell (MSCs) เป็นเซลล์ต้นกำเนิดเนื้อเยื่อต่างๆ ในร่างกาย ยกเว้นเซลล์เม็ดเลือด เช่น กล้ามเนื้อ ลำไส้ กระดูกแข็ง กระดูกอ่อน เป็นต้น พบได้ในเนื้อเยื่อต่างๆ เช่น ไขมัน รากฟัง ไขกระดูก รก
ด้วยความแตกต่างของสเต็มเซลล์ทั้ง 2 ชนิด ทำให้สเต็มเซลล์ทั้ง 2 ชนิดนี้ถูกนำมาใช้ในทางการแพทย์และสัตวแพทย์ในภาวะทางสุขภาพ หรือโรคที่แตกต่งากัน โดยสำหรับในทางสัตวแพทย์ MSCs เป็นสเต็มเซลล์ชนิดที่มีหลักฐานทางวิชาการและประโยชน์ในการนำมาใช้รักษาในทางคลินิก โดยแต่ละโรคก็จะมีแผนการรักษาที่แตกต่างกัน
ดังนั้นในการเก็บสเต็มเซลล์ชนิดมีเซนไคม์เพื่อนำมาใช้ประโยช์ในทางการแพทย์ จึงต้องเก็บได้จากแหล่งของเนื้อเยื่อที่เหมาะสม ดังนี้ เพื่อให้ได้เซลล์ที่มีคุณภาพสำหรับการใช้ประโยชน์
- ไขมัน (fat/Adipose tissue)
- ไขกระดูก (Bone marrow)
- เลือดสายสะดือ (Umbilical cord blood)
- เป็นต้น (etc.)
ทำไมสเต็มเซลล์ถึงใช้รักษาแมวและสุนัขได้
แมวหรือสุนัขหลายตัวเผชิญกับปัญหาสุขภาพ ภาวะโรคที่วิธีการรักษาในปัจจุบัน ยังไม่ได้ให้ผลการรักษาที่ดีมากพอ จึงทำให้มีการศึกษาถึงแนวทางการรักษา วิธีการใหม่ๆ มาเพิ่มความสำเร็จในการรักษา เช่น
- โรคข้อเสื่อม (Osteoarthritis)
- ภาวะที่ข้อต่อเสื่อม ทำให้การขยับเคลื่อนไหวเกิดการเสียดสีของกระดูก เกิดความเจ็บปวด บวม จนทำให้กระทบต่อพฤติกรรมตามธรรมชาติที่ขัดต่อคุณภาพชีวิต เช่น กระโดด วิ่ง ย่อตัวเพื่อขับถ่าย ก้มตัวทานอาหาร ลุกขึ้นนั่งหรือยืน เป็นต้น
- ภาวะช่องปากอักเสบในแมว (Feline chronic gingivostomatitis, FCGS)
- ภาวะที่เกิดการอักเสบอย่างรุนแรงในช่องปาก ซึ่งสร้างความเจ็บปวดและกระทบต่อคุณภาพชีวิตของแมวเป็นอย่างมาก
- อัมพาตจากการกดเบียดของไขสันหลัง (Paralysis due to spinal cord injury)
- ภาวะอัมพาตในสัตว์เลี้ยง โดยเฉพาะ 2 ขาหลังเป็นภาวะที่พบได้มากโดยเฉพาะในสุนข ซึ่งมักต้องการรักษาแก้ไขด้วยการผ่าตัด
- ภาวะภูมิคุ้มกันทำลายเม็ดเลือดแดง (Immune mediated hemolysis anemia)
- ภาวะความผิดปกติของภูมิคุ้มกันที่ไวเกินและทำงานผิดปกติ เกิดการทำลายเม็ดเลือดแดงและภาวะโลหิตจางตามมา
สเต็มเซลล์ช่วยอย่างไร?
- ซ่อมแซม ฟื้นฟู
- บริเวณที่มีความเสี่ยงหาย บาดเจ็บ อักเสบ ให้เกิดการฟื้นฟูทั้งจากการกระตุ้นการทำงานของร่างกายและการทำงานของสเต็มเซลล์
- ทดแทน
- เปลี่ยนแปลงตัวเองเป็นเซลล์ชนิดต่างๆ ที่มีการเสียกายเกิดขึ้น
- ปรับสมดุลของระบบภูมิคุ้มกัน
- ปรับการทำงานของระบบภูมิคุ้มกัน ทั้งกรณีที่ภูมิไวเกิน หรือภูมิคุ้มกันอ่อนแอให้กลับมาทำงานปกติ
ขั้นตอนการรักษาด้วยสเต็มเซลล์ในแมวและสุนัข
- ประเมินสุขภาพ
- สัตวแพทย์ตรวจร่างกายและวินิจฉัยโรค
- วางแผนการรักษาด้วยสเต็มเซล
- คุณหมอทำการวางแผนการรักษาด้วยสเต็มเซลล์ ซึ่งมีวิธีการรักษาที่แตกต่างกันตามแต่ละภาวะโรค และแต่ละตัวของสัตว์เลี้ยง
- เพาะเลี้ยงและเตรียมสเต็มเซลล์
- ทำการคัดเเยก เพาะเลี้ยง พร้อมตรวจพิสูจน์เซลล์และมาตรฐานความปลอดภัยในห้องปฏิบัติการของ Precision Vet เพื่อให้เซลล์พร้อมสำหรับการใช้ในทางการแพทย์
- นำกลับเข้าสู่ร่างกาย
- การนำกลับเข้าร่างกาย จะเป็นไปตามแผนการรักษาที่คุณหมอได้วางแผนเฉพาะตัว เพื่อให้มั่นใจว่าการรักษานั้นสามารถหวังผลได้จริง มีการเปรียบเทียบผลจากเคสที่ได้เคยรักษา
- ติดตามผล
- ประเมินการตอบสนองและปรับแผนการรักษาเฉพาะตัว
ข้อดีของการใช้สเต็มเซลล์ในสัตว์เลี้ยง
- ลดความจำเป็นในการใช้ยาในหลายกลุ่มที่มีผลเสียต่อร่างกาย เช่น สเตียร์รอย ยากดภูมิ ยาแก้ปวด เป็นต้น
- เพิ่มคุณภาพชีวิตของแมวและสุนัขสูงอายุหรือสัตว์ที่ป่วยจากโรคเรื้อรัง
- ฟื้นฟูการทำงานของอวัยวะบางส่วนให้ทำงานได้ยาวนานขึ้น ดีขึ้น
สิ่งที่ควรรู้ก่อนตัดสินใจรักษาแมวหรือสุนัขด้วยสเต็มเซลล์
- ผลลัพธ์แตกต่างกันในแต่ละตัว
- สัตว์เลี้ยงควรได้รับการประเมินก่อนรักษาทุกครั้ง
- ควรเลือกสัตวแพทย์ที่มีประสบการณ์ และตระหนักถึงข้อควรระวังของการรักษาด้วยสเต็มเซลล์
สเต็มเซลล์ในสัตว์เลี้ยงเป็นนวัตกรรมทางการแพทย์ที่ช่วยเพิ่มโอกาสการรักษาแมวและสุนัขในโรคเรื้อรังหรือโรคที่การรักษาทั่วไปได้ผลจำกัด แต่ผลลัพธ์ที่ได้จากหลายเคสชี้ให้เห็นว่าสเต็มเซลล์มีศักยภาพสูงในการช่วยให้สัตว์เลี้ยงมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น
